© Wim Ruigrok

Achtergrondverhaal

History & Royalty
600 jaar geschiedenis van De Nieuwe Kerk

Als in een autobiografie voert De Nieuwe Kerk (gesticht in 1408) je terug in haar geschiedenis, die onlosmakelijk verbonden is met die van Nederland en Amsterdam. Met films, objecten, geheime stijlkamers, de monumentale interieuronderdelen en als hoogtepunt Panorama Nieuwe Kerk, een nieuwe, meters hoge filminstallatie die de lange historie van deze nationale ontmoetingsplek in beeld brengt. De tentoonstelling is te zien vanaf zaterdag 5 december 2020 tot en met zondag 11 april 2021.

Dit achtergrondverhaal bevat verdiepende informatie over History & Royalty. Enkele hoogtepunten op een rij die ook in deze volgorde straks in de tentoonstelling te zien zijn.

Panorama Nieuwe Kerk
Nieuw dit jaar is de indrukwekkende filminstallatie Panorama Nieuwe Kerk die in acht minuten zes eeuwen geschiedenis van het nationale gebouw aan de Dam vertelt. Een aaneenschakeling van opzienbarende en meeslepende gebeurtenissen uit de Amsterdamse en vaderlandse geschiedenis. Vanaf de stichting van De Nieuwe Kerk begin vijftiende eeuw naar de verwoestende brand in 1645 en de zeventiende-eeuwse wederopbouw van de kerk met alle fenomenale interieurstukken. Van de Tachtigjarige Oorlog, langs de Beeldenstorm, de intocht van Napoleon in Amsterdam naar de Oranjes en hun inhuldigingen en de traan van Máxima als zij trouwt met Willem-Alexander. Het zijn gebeurtenissen als deze die De Nieuwe Kerk een vaste plek hebben bezorgd in ons nationale geheugen. De metershoge filminstallatie biedt een indrukwekkende beleving van een uniek verhaal in de vorm van een tijdcapsule vanaf de veertiende eeuw tot en met vandaag. Het spectaculaire ontwerp (Arjen Klerkx) en de klanken van het historische orgel (Christian Blaha) versterken de ervaring tot een visuele en muzikale reis door de tijd.  Panorama Nieuwe Kerk is mogelijk gemaakt door de deelnemers van de BankGiro Loterij en zal blijvend te zien zijn in de kerk.

De toren die nooit gebouwd werd
6363 palen staan onder het wegdek van de Nieuwezijds Voorburgwal. Nog steeds. Ze zijn daar in de zeventiende eeuw geheid om de toren van De Nieuwe Kerk te dragen, die hoger had moeten worden dan de Domtoren in Utrecht. Meer dan een tien meter hoge voet kwam er niet. Niet alleen de financiën van de stad Amsterdam zaten tegen, ook zag het stadsbestuur de bouw van zo’n enorme toren niet zitten: dat wilde liever een gloednieuw stadhuis aan de Dam laten bouwen. Het moest duidelijk zijn wie het in Amsterdam voor het zeggen had: de stad, niet de kerk.

De tentoonstelling bevat diverse objecten die verwijzen naar dit onvoltooide hoofdstuk in de geschiedenis van De Nieuwe Kerk, zoals een ontwerpschets voor de toren en het pas gerestaureerde maquetteschilderij dat Pieter Gerrtisz in de 16e eeuw schilderde van de Nieuwe Kerk.

Terug naar de middeleeuwen
Kleurrijk en vol historie is de Boelenskapel, een van de oudste, nog middeleeuwse delen van de kerk. De kapel is voorzien van een bonte kleurpracht zoals die hier wellicht in de katholieke tijd te bewonderen was. De kapel bevat het enige zestiende-eeuwse graf in Amsterdam waarop een persoon staat afgebeeld: een lid van de Boelens-familie, een priester die zich ‘Ridder van Jeruzalem’ mocht noemen omdat hij het Heilige Land had bezocht.

De kerk en de Oranjes
De Nieuwe Kerk is een ware koninklijke kerk. Hier vindt traditioneel de koninklijke inhuldiging plaats, als ook andere officiële koninklijke ceremonies. Deze nationale functie vloeit voort uit de ligging pal naast het Koninklijk Paleis. Het begon met de troonsbestijging van Willem I in 1814. Na hem liepen ook de koningen Willem II en III, de koninginnen Wilhelmina, Juliana en Beatrix en koning Willem-Alexander met hun gevolg van het paleis naar de kerk. Voor een van de hoogtepunten in het interieur van De Nieuwe Kerk, het zeventiende-eeuwse geelkoperen koorhek, legden de nieuwe koningen en koninginnen de eed af op de Nederlandse Grondwet.
Op 2 februari 2002 was De Nieuwe Kerk het toneel voor de kerkelijke huwelijksplechtigheid van de Prins van Oranje Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta. Miljoenen televisiekijkers in binnen- en buitenland beleefden deze sprookjesachtige gebeurtenis mee.
Jaarlijks op 4 mei wordt in De Nieuwe Kerk de bijeenkomst voor de Nationale Dodenherdenking gehouden in aanwezigheid van het koninklijk paar, voorafgaand aan de kranslegging op de Dam.
Maar ook bij vele tentoonstellingsopeningen waren de staatshoofden en andere leden van het Koninklijk Huis aanwezig. De Oranjes zijn afgebeeld op drie koninklijke glas-in-loodramen en in 2005 werd een nieuw raam onthuld voor het regeringsjubileum van koningin Beatrix.
In een groot wapentableau van Johan Goudeau uit 1991 staan de wapens van de 72 prinsdommen, hertogdommen, graafschappen en andere heerlijkheden die het Huis Oranje-Nassau in bezit heeft gehad, en die de koning nog steeds in zijn officiële titulatuur voert. Zij zijn geografisch gerangschikt: van de Franse bezittingen, Orange voorop, via Nederland naar Duitsland, met het Nassau-stamslot Dillenburg.

Cinema  in het hoogkoor
Het zeventiende-eeuwse koorhek, het werk van Johannes Lutma, is een van de grootste blinkvangers van De Nieuwe Kerk. Nooit eerder was er een volledig geelkoperen koorhek gemaakt. Het bijzonder uitbundige kwabontwerp wordt letterlijk bekroond met het wapen van Amsterdam. Het hoogkoor – de ruimte achter het koorhek – werd oorspronkelijk gebruikt voor speciale gelegenheden, zoals huwelijksplechtigheden. Tijdens History & Royalty is het omgebouwd tot filmruimte. Bezoekers worden over een oranje loper langs zes films geleid vol koninklijke en historische hoogtepunten die zich in de kerk hebben afgespeeld. Zij passeren daarbij het praalgraf van Michiel de Ruyter. Nóg een van de hoogtepunten in de kerk.

De literaire Nieuwe Kerk
Van 1578 tot 1632 huisvestte De Nieuwe Kerk de eerste stadsbibliotheek van Amsterdam. Grote schrijvers werden in de kerk begraven en geëerd met een gedenksteen. Dit literaire pantheon is kortgeleden nieuw leven ingeblazen. Het wordt nu ieder jaar aangevuld met een schrijver die van belang was in de Nederlandse literaire geschiedenis. Grote namen zijn P.C. Hooft en Joost van den Vondel, en nu Hella S. Haasse, Johan Huizinga en Multatuli.

Schrijvers voeren met regelmaat het woord in de kerk. Connie Palmen leverde in 2016 een gesproken essay ter opening van de biografische tentoonstelling over Marilyn Monroe, Bas Heijne sprak in 2017 op de opening van We Have a Dream. Gandhi, King, Mandela en Cynthia McLeod luisterde in 2018 de opening van De Grote Suriname-tentoonstelling op met een toespraak. Een jaarlijkse traditie is de 4 mei-lezing van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Hier spraken onder meer Wim de Bie, Remco Campert, Adriaan van Dis, Anna Enquist, Arnon Grunberg, Geert Mak, Nelleke Noordervliet en Diederik van Vleuten. Harry Mulisch had in 1992 de eerste lezing gehouden.

Concerten op het grootste historische orgel van Nederland
Tien jaar na de grote kerkbrand van 1645 werd een nieuw, spectaculair orgel in gebruik genomen, ontworpen door Jacob van Campen en beschilderd door Gerrit Jansz. Van Bronckhorst. Het is het grootste historische orgel in Nederland. In de zeventiende eeuw werd er dagelijks gespeeld, tijdens History & Royalty zullen verschillende orgelbespelers, onder wie Henk Verhoef en Bernard Winsemius, dat wekelijks doen, met werken van wereldberoemde componisten. Bovendien geven zij, om het nieuwe jaar in te luiden, op vrijdag 1 januari traditiegetrouw weer het exceptionele Nieuwjaarsconcert.

Stijlkamers gaan open
Van de monumentale kerk op de Dam gaan tijdens History & Royalty extra deuren open. Via een haast verborgen poortdeur krijgen bezoekers toegang tot twee bijzondere ruimtes. De Kerkmeesterskamer wordt nog steeds gebruikt om buitenlandse staatshoofden en andere eregasten te ontvangen, zoals leden van de Koninklijke familie en in 2018 nog de Dalai Lama. Deze kamer is recent gerenoveerd. De Domineeskamer is in oude stijl teruggebracht met passende bruiklenen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De Grote Amsterdam Quiz
In de slotweek van History & Royalty organiseren Ons Amsterdam, De Nieuwe Kerk Amsterdam en Het Parool de tweede editie van dé kennisquiz over de geschiedenis van de stad. Het is de kans voor iedereen uit Amsterdam en omstreken om op een speelse en spannende manier zijn of haar kennis van én liefde voor de hoofdstad te testen. De presentatie is in handen van Johan Fretz, cabaretier, schrijver en columnist van Het Parool, en Koen Kleijn, hoofdredacteur van Ons Amsterdam. De winnaar wordt benoemd tot De Amsterdamkenner van het Jaar en wint een reischeque van € 500, met dank aan SRC Reizen. De quiz telt zeventig vragen, die samen de hele geschiedenis van de stad beslaan, van de oudste vondsten in de bouwput van de Noord/Zuidlijn tot de huldiging van Ajax op het Museumplein in 2019. De vragen zijn verrassend en divers, ze zijn makkelijk en moeilijk, ze bestrijken de hele stad: van de Arena tot Ruigoord, van de Bosbaan tot Buiksloot.

Educatie
Tijdens History & Royalty krijgen klassen uit het voortgezet onderwijs, mbo en hbo een unieke audiovisuele geschiedenisles in De Nieuwe Kerk. Studenten gaan zelfstandig in twee- of drietallen door 600 jaar geschiedenis van De Nieuwe Kerk Amsterdam. Hierbij maken zij gebruik van onze audioguide en het rijke audiovisuele materiaal dat in de tentoonstelling te zien is. Uiteraard bezoeken scholen deze tentoonstelling voor ons speciale educatie-tarief.

Het educatie-tarief voor een zelfstandig schoolbezoek is € 75 voor maximaal 30 studenten en 2–3 begeleiders of € 45 voor maximaal 15 studenten en 1–2 begeleiders. Vanwege corona bieden wij tijdens deze tentoonstelling voorlopig geen educatieve rondleidingen aan. Informatie en reserveren via nieuwekerk.nl/educatie/ of educatie@nieuwekerk.nl.

Contact De Nieuwe Kerk Amsterdam
Afdeling Communicatie, Educatie & Marketing
Martijn van Schieveen, Madeline van Vliet
020 6268168 | pressoffice@nieuwekerk.nl