El Greco, Pentecostés (Pinksteren), ca. 1600. Olieverf op doek, 275 x 127 cm © Photographic Archive. Museo Nacional del Prado. Madrid

Meesterwerk 2017

El Greco’s Pentecostés is zesde Meesterwerk in De Nieuwe Kerk Amsterdam

De Nieuwe Kerk Amsterdam creëert voor de zesde editie van de serie Het Meesterwerk een multidimensionale belevenis van kunst, reconstructie, muziek, opera en film. Het meesterwerk voor deze editie is een ruimhartige bruikleen van het Museo del Prado in Madrid: Pentecostés (Pinksteren) van El Greco (1600). El Greco in Nederland is bijzonder. In vaste collecties is een werk van El Greco een grote uitzondering en zelden zijn er tentoonstellingen met werk van El Greco te zien. Vanaf 18 februari schittert dit bijzondere expressionistische werk zeven weken lang in De Nieuwe Kerk, met een unieke reconstructie op doek van het originele altaar waar het deel van uitmaakte.

Reconstructie

In De Nieuwe Kerk is de reconstructie uit 2001 op ware grootte op doek te zien. Het altaar werd in 1600 in Madrid ingewijd en is in 1814 tijdens de Inquisitie weer verwijderd. Op het altaar prijkten zeven werken van El Greco waarvan Pentecostés er één was. Ieder schilderij toont een fase uit het leven van Jezus. Hierin zijn o.a. de Annunciatie, de Doop, de Kruisiging en de Verrijzenis te zien, naast Pentecostés, dat het moment toont dat de Heilige Geest in vlammen neerdaalt op Maria en de apostelen.Het expressionistische karakter van het werk, de kleurrijke vlakken, de ongebruikelijke verticale compositie en het onnatuurlijke licht verraden direct El Greco’s unieke handschrift. Dit krachtige werk is een perfect voorbeeld van zijn zeer persoonlijke latere schilderstijl. Een van de afgebeelde apostelen wordt wel gezien als El Greco zelf.

Muziek en film

Om een inspirerende dimensie aan het bezoek toe te voegen hebben drie experts hun eigen Spotify-playlist samengesteld. Klassieke muziek-DJ Von Rosenthal, Musicoloog Sylvester Beelaert en conservator Birgit Boelens selecteerden inspirerende muziekstukken die passen bij de tentoonstelling.

‘Vernieuwend, gedurfd en modern, met een kleine knipoog naar de tijd van El Greco’
Ga naar spotify afspeellijst DJ von Rosenthal

‘Hervertelling van het Pinksterverhaal in muziek, klassiek en veelzijdig’
 Ga naar spotify afspeellijst Sylvester Beelaert

‘De levensreis van El Greco, uitgedrukt in muziek. Verrassend en vertrouwd tegelijk’
Ga naar spotify afspeellijst Birgit Boelens

Documentaire
De documentaire El Greco: An Artist’s Odyssey neemt de kijker mee in El Greco’s artistieke levensreis aan het einde van de 16e eeuw van Griekenland, via Venetië en Rome naar Madrid en Toledo.

Opera en lezingen
Componist en gitaarvirtuoos Eric Vaarzon Morel geeft op vrijdagavond 17 maart een speciaal avondconcert met highlights uit zijn flamenco opera El Greco de Toledo. Met mezzo-sopraan Eline Welle, Oene van Geel op viool en flamencodanseres Raquel Ortega. Inspirerende lezingen worden gegeven door conservator Birgit Boelens (zaterdag 25 februari) en El Greco-kenner Eric Storm (zaterdag 8 april).

Het Kunstwerk

El Greco (1541–1614), Pentecostés, ca. 1600 Olieverf op doek, 275 x 127 cm © Photographic Archive. Museo Nacional del Prado. Madrid
El Greco, Pentecostés (Pinksteren), ca. 1600. Olieverf op doek, 275 x 127 cm
© Photographic Archive. Museo Nacional del Prado. Madrid

Pentecostés toont het moment dat de Heilige Geest in vlammen neerdaalt op Maria en de apostelen. Het schilderij is geïnspireerd door het Pinksterverhaal uit het Nieuwe Testament. De apostel rechts op het doek, die zijn ogen op de kijker richt, wordt wel gezien als El Greco zelf.
Het expressionistische karakter van het werk, de kleurrijke vlakken, de ongebruikelijke verticale compositie en het onnatuurlijke licht verraden direct
El Greco’s unieke handschrift. Dit krachtige werk biedt een perfect voorbeeld van zijn zeer persoonlijke latere schilderstijl.
Het meesterwerk is geschilderd als onderdeel van een altaarstuk voor de kerk van het klooster Vrouwe Maria van Aragon in Madrid. Andere delen van dat altaarstuk, gewijd aan de Annunciatie, de Doop van Christus, de Kruisiging, en de Verrijzenis, bevinden zich ook in het Prado.

Het belang van de kunstenaar El Greco (1541–1614)
El Greco staat in de kunstgeschiedenis bekend als een van de spectaculairste kunstenaars ooit. Hij maakt furore met enkele altaarstukken, maar voldeed
al snel niet meer aan de verwachtingen. Waarschijnlijk was hij zijn verstand kwijtgeraakt, meende men tot ver in de negentiende eeuw. Anders waren zijn bizarre, langgerekte figuren niet te verklaren.
Vanaf 1860 werd hij herontdekt. Impressionisten als Manet en Degas namen
het initiatief. Picasso en Kandinsky zagen hem als een van de belangrijkste voorlopers van hun eigen baanbrekende kunst. Zo groeide El Greco in korte tijd uit tot aartsvader van de avant-garde. Het is deze combinatie van altaarstukken-schilder en wegbereider van de moderne kunst die El Greco uniek maakt in de kunstgeschiedenis.

Van Lanschot Kunstprijs

Dit jaar is tijdens Het Meesterwerk ook het winnende werk van de Van Lanschot Kunstprijs 2016 te zien.  Mirjam Offringa’s Het Contact, een 3 minuten durend videokunstwerk, laat in een van de kapellen een ogenschijnlijk toevallige, maar in werkelijkheid zorgvuldig geënsceneerde opname van vijf wachtende mensen in een ondergronds metrostation zien. Volgens de jury gaf dit werk van alle inzendingen het beste de huidige tijdgeest weer.

De voorgaande Meesterwerken waren De Heilige Familie van Rembrandt (2011), Andy Warhols The Last Supper (2012), Francis Bacons triptiek In Memory of George Dyer (2014), Tristan’s Ascension (The Sound of a Mountain Under a Waterfall) / Fire Woman van Bill Viola (2015) en Marc Chagalls Calvary (2016). Stichting AMMODO en Boston Consulting Group maken de serie mogelijk.